پره اکلامپسی یا فشارخون حاملگی
در دوران بارداری چهار نوع افزایش فشار خون عمده وجود دارد که ممکن برای یک مادر جوان اتفاق بیافتد:
• پره اکلامپسی
• افزایش فشار خون مزمن
• پره اکلامپسی اضافه شده بر روی فشار خون مزمن
• فشار خون بالا در بارداری (فشار خون بالا گذرا نامیده می شوند)
فشارخون حاملگی (پره اکلامپسی) چیست؟
برخی از زنان در سه ماهه سوم حاملگی دچار افزایش فشار خون می شوند. این حالت فشارخون حاملگی (پره اکلامپسی) نامیده می شود. مبتلایان به این عارضه، در دوران حاملگی به تدریج دچار افزایش فشار خون بالا (هیپرتانسیون) و ترشح پروتئین اضافی در ادرار (پروتئینوری) می شوند. علائم پره اکلامپسی می تواند در هر زمانی از نیمه دوم حاملگی ظاهرشود، شامل نیمه دوم حاملگی (بعد از 20 هفته از بارداری) و یا در چند روز اول پس از زایمان، و معمولا علائم را در چند روز پس از زایمان از بین می روند.
نامهای دیگر پره اکلامپسی ، توکسمی، بارداری القاء شده بر اثر فشار خون بالا ، و toxemia preeclamptic می باشد. این بیماری در بسیاری از موارد خفیف است. یک فرم آن که پره اکلامپسی شدید نامیده میشود با نشانگان یا بیماری HELLP (H = تجزیه خون داخل رگها ، EL= افزایش آنزیم های کبدی ، LP = پلاکت کم).
اکلامپسی به بروز تشنج و هر شرایطی که باعث تشنج زن در زمان حاملگی شود، گفته می شود .
در ایالات متحده در 5 تا 8 درصد از حاملگی ها، پره اکلامیسی اتفاق می افتد . در بیشترین موارد بعد از 37 هفته از بارداری، پره اکلامپسی رخ می دهد، البته باید توجه داشت که 10% موارد اتفاق افتاده قبل از هفته 34 بارداری بوده .
افزایش فشار خون مزمن: افزایش فشار خون مزمن به فشار خون بیشتر از 140/90 میلیمتر جیوه تعریف می شود: در صورتی که تشخیص این مساله قبل از هفته بیستم بارداری که ادامه پیدا کند و یا بیش از 12 هفته بعد از زایمان رخ دهد.
فشار خون مزمن همراه با پره اکلامپسی: این حالت زمانی است که یک خانم دچار افزایش فشار خون مزمن نشانه هایی از ایجاد پره اکلامپسی 20 هفته پس از بارداری شروع بارداری رخ می دهد.
فشار خون بالا در حاملگی: زنان باردار مبتلا به فشار خون بالا و توضیحات درباره آن:
فشار خون ≥ 140/90 میلیمتر جیوه بدون پروتئین در ادرار (پروتئینوری) پس از هفته 20 حاملگی بدون سابقه فشار خون بالا.
با گذشت زمان، برخی از زنان باردار مبتلا به فشار خون بالا و پروتئینوری (دفع پروتئین) حاملگی خواهند شد ، در حالی که فشار خون مزمن در بعضی افراد بعد از زایمان قابل تشخیص خواهد بود .
زنان در خطر پره اکلامپسی:
علت احتمالی این اختلال عروق خونی غیر طبیعی جفت است. هیچ تست یا روش آزمایشگاهی قابل اعتماد برای پیش بینی پره اکلامپسی و راهی برای جلوگیری از آن وجود ندارد. زنان با یک یا چند تا از خصوصیات زیر در خطر بیشتر ابتلا به پره اکلامپسی هستند:
-فشار خون بالا ، بیماری کلیوی ، لوپوس یا دیابت قبل از بارداری
دیابت بارداری
-بارداری چندگانه (به عنوان مثال ، دوقلو و بیشتر)
-سابقه خانوادگی پره اکلامپسی در خواهر یا مادر
-سابقه پره اکلامپسی
-سن زیر 20 سال سن و احتمالا بیش از 35 تا 40 سال
-پیشگیری و درمان چاقی
در مقابل، زنانی که در حاملگی اول خود در خطر ابتلا به پره اکلامپسی هستند، این خطر در حاملگی های بعدی آنان افزایش می یابد .
علایم و نشانه های پره اکلامپسی:
علائم و نشانه ها ی پره اکلامپسی ، به دلیل افزایش فشار در داخل شریان های کوچک ، که باعث کاهش جریان خون به اعضای بزرگ بدن مانند کلیه ، جفت ، مغز و کبد می شود رخ می دهد.
علایم در مادر
اکثر زنان مبتلا به پره اکلامپسی هرگز علامتی بیش ازفشار خون خفیف یا بالا و ترشج مقدار کمی پروتئین اضافی در ادرار تجربه ای نخواهند داشت. این تغییرات خیلی اوقات علامتی ندارد، بنابراین، پیش از تولد نوزاد باید بررسی فشار خون و اندازه گیری پروتئین ادرار به صورت مکرر در نیمه دوم حاملگی انجام شود.
تورم بدن (ادم) به عنوان نشانه ای از پره اکلامپسی در نظر گرفته می شود، به ویژه هنگامی که در دست و صورت رخ می دهد. اما، از آنجا که در اکثر زنان مبتلا به پره اکلامپسی تورم مشاهده نمی شود، پس تورم نمی تواند به عنوان یک نشانه همیشگی و قابل اعتماد پره اکلامپسی باشد .
نشانه های پره اکلامپسی شدید
پره اکلامپسی خفیف می تواند بدتر و شدید شود. این وضعیت معمولا در طی چند روز تا چند هفته رخ می دهد ، اما ممکن است با سرعت بیشتری رخ دهد. پره اکلامپسی شدید ممکن است با یک یا چند تا از نشانه های زیر بروز کند. با این حال ، تشخیص بین دو پره اکلامپسی خفیف و شدید ممکن است دشوار باشد، قابل ذکر است که هر گونه تردید بیماران در مورد نشانه های بیماری و عدم مراجعه به پزشک ممکن موجب غفلت از تشخیص پره اکلامپسی شود :
• فشار خون بیشتر از 160/110 میلیمتر جیوه در زنان مبتلا به فشار خون، در خطر ابتلا به سکته مغزی می باشد .
• سردرد شدید طول کشیده
• مشکلات بینایی (تاری دید و یا دو بینی، نقاط کور ، دیدن نورهای چشمک زن و یا خطوط پرپیچ وتاب متحرک، از دست دادن بینایی)
• آزمایشات غیر طبیعی کلیه و یا کاهش دفع ادرار (ادرار کمتر از 500 میلی لیتر در 24 ساعت)
• تجمع مایع در ریه ها و تنگی نفس
• تعداد کم پلاکت ؛ مشکل در لخته شدن خون، که ممکن است باعث کبودی یا خونریزی شود
• اختلالات کبدی (شناسایی از طریق آزمایش خون) ؛ علائم آن تهوع ، استفراغ ، و یا درد در وسط و یا بخش راست و فوقانی شکم (شبیه به سوزش معده)
• از بین رفتن سلول های قرمز خون (تحلیل گویچه های قرمز ، که توسط آزمایش خون تشخیص داده می شود ).
• جداسازی کامل و یا جزئی از جفت از رحم (کندگی جفت) ؛ علائم شامل خونریزی واژینال، درد رحم و یا کاهش فعالیت جنین.
وضعیت جنین
->جریان خون مادر از طریق جفت خون حامل اکسیژن و مواد مغذی را به کودک می رساند. پره اکلامپسی جریان خون جفت را کاهش می دهد که عوارض زیر در نوزاد را ایجاد میکند :
>آزمایشات وضعیت غیرطبیعی حنین را نشان می دهند (آزمون غیراسترسی)
>رشد کند و کم جنین ، بر اساس سونوگرافی
>کاهش مقدار مایع اطراف جنین در رحم
->کاهش جریان خون از طریق بند ناف
مدیریت پره اکلامپسی
درمان پره اکلامپسی در زایمان ، خارج شدن جنین و جفت از بدن مادر (انجام زایمان) است. اگرچه استراحت کامل مادر و مصرف داروها می تواند فشار خون بالا را پایین آورده و تنظیم کند ، خطر ابتلا به سکته مغزی را کاهش دهد ، اما انجام این نوع درمان در درمان اختلالات عروق خونی مادر تاثیری ندارد.
زمان درمان موثر برای پره اکلامپسی قبل از 37 هفته از بارداری است که خطر بروز این بیماری وجود دارد. این کار کمک می کند تا خطر آسیب به کودک به حداقل برسد و ازابتلای مادر به پره اکلامپسی شدید و ایجاد مشکل برای مادر جلوگیری می کند. نوزادانی که در معرض خطر عوارض هستند معمولا نیاز به مراقبت های ویژه دارند
قبل از رشد کامل نوزاد
اگر پره اکلامپسی شدید قبل از بلوغ نوزاد (زمانی که جنین می تواند در خارج از رحم مادر با کمک پزشکی زنده بماند) رخ دهد ، جلوگیری از بروز عوارض در نوزاد و مادر لازم است. اگر پره اکلامپسی خفیف قبل از بلوغ رخ دهد ، ممکن است زایمان تا زمان لازم به تاخیر بیافتد و زمان بیشتری برای رشد جنین طی شود. البته با نظارت نزدیک بر مادر و جنین وی وجود داشته باشد تا جنین به بلوغ برسد.
نوع زایمان (طبیعی یا سزارین) به عواملی بستگی دارد ، مانند موقعیت نوزاد ، اتساع یا تنگ شدن دهانه رحم و وجود بیماری در نوزاد. در بیشتر مواقع ، زایمان طبیعی امکان پذیر است.
مصرف داروهای استروئیدی
نوزادان زودرس به دلیل مشکلات تنفسی وریه ها در معرض خطر هستند، لذا زنانی که نیاز به زایمان زود رس (در یا قبل از 34 هفته حاملگی ) دارند، برای افزایش سرعت رشد ریه جنین دو تزریق استروئید برای مادر تجویز می شود (به عنوان مثال داروی مانند بتامتازون). استروئیدها همچنین خطر بروز سایر عوارض بالقوه تولد زودرس در نوزادان، مانند خونریزی داخل مغز را کاهش می دهند. دو تزریق جداگانه : 24 ساعت بعد از تزریق اول و و پیگیری بروز نشانه های درمان در آزمایشات جنینی، تزریق دوم 48 ساعت بعد از تزریق اول.
نظارت و بستری مادران
هنگامی که زایمان مادر به تاخیر بیافتد باید مادر و نوزاد دقیقا مورد نظارت قرار گیرند. مادر در بیمارستان بستری می شود، یا ممکن که اجازه ماندن در خانه را داشته باشد، اما تحت نظر پزشک باشد و مکرر اوضاع وی مورد بررسی قرار بگیرد. زنانی که در خانه بستری می شوند، باید پزشک معالج آنها بلافاصله اگر هر کدام از نشانه های پره اکلامپسی شدید در نظارت بر مادر کشف شد؛ مانند ورم یا تاری دید، آزمایشاتی شامل اندازه گیری فشار خون و آزمایشهای خون و ادرار برای بررسی عملکرد کبد و کلیه ، خون و شمارش سلول، انجام دهند.
نظارت بر جنین
نظارت بر جنین شامل ترکیبی از آزمایش غیرتحریکی جنین و یا انجام سونوگرافی
بدون انجام تست استرس برای نظارت بر وضعیت کودک میباشد. سونوگرافی با اندازه گیری تعداد ضربان قلب کودک با یک دستگاه کوچک از روی شکم مادر، انجام میشود. دستگاه با استفاده از امواج صوتی (سونوگرافی) برای اندازه گیری ضربان قلب کودک برای مدت 15 تا 30 دقیقه بکار می رود. به طور معمول، تعداد ضربان قلب در نوزاد باید بین 120 و 160 ضربه در دقیقه باشد. به طور معمول، میزان افزایش تعداد ضربان به صورت دوره ای رخ می دهد؛ تعداد افزایش باید حداقل 15 ضربان در هر دقیقه بالاتر از ضربان قلب پایه و برای مدت 15 ثانیه باشد، تا تست اطمینان بخش در نظر گرفته شود. در جنین سالم در مدت 20 دقیقه باید دو بار یا بیشتر این افزایش ضربان رخ دهد. تست های بیشتری نیز ممکن است لازم باشد اگر نتایج آزمایشات اولیه چندان مثبت ارزیابی نشود.سونوگرافی برای نظارت بر رشد کودک استفاده می شود ، که برای ارزیابی سلامت جنین، جریان خون بند ناف، را از طریق بند ناف (با تست داپلر). در بررسی مشخصات جسمی و زیستی جنین (BioPhysical profile)، ارزیابی سلامت جنین با استفاده از سونوگرافی برای ارزیابی حرکات نوزاد، تنفس، حرکت بازوها و پاها ، و حجم مایع داخل رحمی انجام میشود.
انجام زایمان پیش از موعد
اگرنتیجه تست مادر و کودک نامناسب باشد ممکن است که پزشک توصیه به انجام هرچه سریع تر زایمان نماید.شایعترین دلایل برای زایمان سریع در زنان مبتلا به پره اکلامپسی عبارتند از :
اگر دهانه رحم هنوز بسته است، داروهای تجویز می شوند که به طور مستقیم به باز نازک شدن دهانه رحم کمک کنند. در بسیاری از زنان برای تحریک رحم به داروهای داخل وریدی oxytocin)) ، نیاز است . این کار باعث ایجاد انقباضات در رحم می شود. اگر با همه این اقدامات زایمان طبیعی شروع نشد و یا عوارضی رخ داد، زایمان سزارین در برنامه قرار می گیرد تا جنین هرچه سریع تر متولد شود.
جلوگیری از تشنج
از آنجایی که زنان مبتلا به پره اکلامپسی ممکن است دچار تشنج آبستنی (تشنج) شوند ، بیشتر بیماران با داروهای ضدتشنج درمان می شوند. سولفات منیزیم داخل وریدی شایع ترین داروی استفاده شده برای جلوگیری از تشنج در خانم های حامله است. مکمل های غذایی حاوی منیزیم نیز برای جلوگیری از تشنج توصیه می شوند . منیزیم خوراکی برای جنین بی خطر است ، اگر چه مادر و نوزاد در طول درمان از نزدیک نظارت میشوند ؛ زیرا بهرحال بالا رفتن منیزیم خون می تواند زیان آور باشد. منیزیم به زن در طول زایمان نیز داده شده و معمولا به مدت 24 ساعت بعد از زایمان ادامه می یابد. در مواقع فشار خون شدید یک یا چند داروی وریدی برای پایین آوردن فشار خون و کاهش خطر سکته مغزی مادر تجویز می شود .
مراقبت بعد از زایمان
فشار خون بالا و پروتئین در ادرار بعد از زایمان در عرض چند روز از بین می روند. فشار خون شدیدا بالا باید درمان شود، برخی از زنان به ادامه درمان فشار خون بالا پس از اینکه از بیمارستان مرخص شدند، نیاز دارند . این مورد معمولا در عرض 6 هفته میتواند فشار خون را به سطح طبیعی، برساند .
فشار خون بالا اگر بیش از 12 هفته بعد از زایمان ادامه یابد، دیگر به پره اکلامپسی مربوط نمی شود و به درمان طولانی مدت نیاز دارد .
زنانی که پره اکلامپسی شدید و قبل از پایان دوران، پره اکلامپسی عود کننده و یا فشار خون بالا در بارداری داشته اند، ابتلا به بیماری های قلبی عروقی در مراحل بعدی زندگی آنان افزایش خواهد داشت، از جمله در دوران یائسگی .
عوارض بیماری:
فشار خون بالا به میزان متوسط برای بیش از چند هفته یا ماه معمولا مضر نیست؛ خطراتی مانند سکته مغزی ، حمله قلبی به عنوان رایج فشار خون بالای مزمن ندارد. از دست دادن پروتئین در ادرار به علت پره اکلامپسی نشانه ی آسیب کلیه ها است. در زنان مبتلا به پره اکلامپسی خفیف، وضعیت سلامت نوزاد عموما خوب است.
پره اکلامپسی شدید می تواند همراه با بروز اختلالات موقت در کبد و کلیه ها و تعداد پایین پلاکتها (ترومبوسیتوپنی ، که می تواند با خونریزی همراه باشد) باشد. در زنان مبتلا به پره اکلامپسی شدید، به ویژه هنگامی که به طور زودرس رخ می دهد. افزایش خطر ابتلا به مشکلات ناشی از تولد نوزاد نارس ، مانند وزن کم هنگام تولد وجود دارد.
خطر پره اکلامپسی در حاملگی آینده
اکثر زنانی که پره اکلامپسی را تجربه کرده اند، آن را در حاملگی های بعدی مجدد تخواهند داشت. خطر ابتلا به پره اکلامپسی مکرر بین 5 تا 70 درصد است
• زنانی که پره اکلامپسی شدید قبل از 30 هفته حاملگی داشته اند، بالاترین خطر ابتلا به پره اکلامپسی را در حاملگی های بعدی را دارند.
• زنان با پره اکلامپسی خفیف نزدیک زایمان، فقط 5 درصد احتمال دارد که مجدد به آن دچار شوند.
خلاصه
• زنان دچار پره اکلامپسی به فشار خون بالا (بیشتر از 140/90) و دفع پروتئین در ادرار مبتلا هستند. این حالت در هر زمانی از دوره حاملگی می تواند رخ دهد؛ اما غالبا در نیمه دوم حاملگی (بعد از هفته 20 حاملگی) و یا در چند روز اول بعد از زایمان اتفاق می افتد.
• پره اکلامپسی در 5 تا 8 درصد از حاملگی در ایالات متحده دیده شده است. معلوم نیست که چرا برخی از زنان دچار پره اکلامپسی می شوند. در حال حاضر ، هیچ تست قابل اعتماد برای پیش بینی و یا تشخیص آن پیش از بروز و راهی برای جلوگیری از این بیماری وجود ندارد .
• اکثر زنان مبتلا به پره اکلامپسی خفیف هیچ نشانه ای ندارند ، هر چند پره اکلامپسی خفیف می تواند بدتر و شدید شود.
• مادر باید با مشاهده نشانه های خطر سریعا به پزشک مراجعه کند تا علایم کاهش یابد. علایم کاهش فعالیت جنین، خونریزی از مهبل، انقباضات رحمی مکرر و همراه با درد هشدادهنده اند.
• درمان پره اکلامپسی فقط زایمان نوزاد و خارج کردن جفت است. با استراحت در بستر و مصرف دارو، فشار خون بالا، پایین آمده و نرمال خواهد شد ، از بدتر شدن پره اکلامپسی جلوگیری کرده و یا خطر ابتلا به عوارض آن را کاهش می دهد.
• ممکن است بعد از بررسی نتایج پزشک ، زایمان طبیعی را توصیه کند
• از آنجایی که زنان مبتلا به پره اکلامپسی در صورت عدم درمان، دچار تشنج می شوند، باید با دارو درمان شوند. سولفات منیزیم ، شایع ترین داروی استفاده شده برای جلوگیری از تشنج است. این دارو برای مادر و نوزاد بی خطر است. همچنین این دارو در طی زایمان به صورت داخل وریدی به مادر داده می شود و معمولا به مدت 24 ساعت بعد از زایمان، تجویز آن ادامه پیدا می کند.
• فشار خون بالا و دفع پروتئین در ادرار، بعد از زایمان، معمولا در عرض چندروز از بین می رود. برخی از زنان مبتلا شده، به درمان فشار خون بالا پس از اینکه از بیمارستان مرخص می شوند، همچنان نیاز دارند.
• اکثر زنانی که پره اکلامپسی را تجربه خواهند کرد آن را در حاملگی های بعدی نخواهند داشت.
